Masz żelazo w normie, ale nadal czujesz zmęczenie? Sprawdź, co mówi ferrytyna

Wynik żelaza mieści się w zakresie referencyjnym, morfologia nie budzi większych zastrzeżeń, a Ty nadal budzisz się bez energii? Towarzyszą Ci problemy z koncentracją, senność, osłabienie albo większe niż zwykle wypadanie włosów?

Prawidłowe stężenie żelaza w surowicy nie zawsze oznacza, że organizm ma wystarczające zapasy tego pierwiastka. Więcej informacji może dostarczyć ferrytyna – białko, które pozwala ocenić magazyny żelaza.

Czym jest ferrytyna?

Ferrytyna jest białkiem odpowiedzialnym za przechowywanie żelaza. Znajduje się przede wszystkim w wątrobie, szpiku kostnym i innych tkankach, a jej stężenie we krwi jest wykorzystywane jako wskaźnik zapasów żelaza w organizmie.

Najprościej można wyobrazić to sobie w następujący sposób:

• żelazo w surowicy pokazuje, ile tego pierwiastka krąży obecnie we krwi,
• ferrytyna informuje, jak duże są jego zapasy,
• hemoglobina pozwala ocenić między innymi zdolność krwi do transportowania tlenu.

Stężenie żelaza może zmieniać się w zależności od pory dnia, ostatniego posiłku, stosowanych suplementów oraz innych czynników. Ferrytyna zazwyczaj lepiej odzwierciedla stan magazynów żelaza, chociaż także wymaga interpretacji w szerszym kontekście zdrowotnym.

Czy można mieć prawidłowe żelazo i niską ferrytynę?

Tak. Niedobór żelaza może rozwijać się etapami.

Na początku organizm korzysta ze zgromadzonych zapasów. Stężenie ferrytyny zaczyna spadać, ale poziom hemoglobiny może nadal pozostawać prawidłowy. Na tym etapie morfologia nie zawsze wskazuje jeszcze na niedokrwistość.

Dopiero gdy zapasy zostaną znacznie uszczuplone, mogą pojawić się bardziej widoczne zmiany w parametrach krwi, między innymi obniżenie hemoglobiny.

Oznacza to, że niedobór żelaza bez niedokrwistości jest możliwy. U części osób może wiązać się ze zmęczeniem i pogorszeniem codziennego funkcjonowania, mimo że podstawowe wyniki badań wydają się prawidłowe.

Objawy, które mogą towarzyszyć niskiej ferrytynie

Niskie zapasy żelaza nie zawsze dają charakterystyczne objawy. Dolegliwości mogą być łagodne, rozwijać się stopniowo i przypominać skutki stresu, niewyspania albo intensywnego trybu życia.

Do możliwych sygnałów należą:

• przewlekłe zmęczenie i brak energii,
• gorsza tolerancja wysiłku,
• trudności z koncentracją i uczucie „mgły mózgowej”,
• osłabienie,
• bóle lub zawroty głowy,
• marznięcie dłoni i stóp,
• bladość skóry,
• kołatanie serca,
• duszność podczas wysiłku,
• zwiększone wypadanie włosów,
• łamliwość paznokci,
• nieprzyjemne odczucia w nogach, szczególnie wieczorem.

Żaden z tych objawów nie jest jednak charakterystyczny wyłącznie dla niedoboru żelaza. Podobne dolegliwości mogą występować między innymi przy niedoczynności tarczycy, niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego, zaburzeniach snu, infekcjach, przewlekłym stresie i wielu innych problemach zdrowotnych.

Body B Complex+ (dawniej: Body Balance)

Aktywne formy witaminy B12 i folianów, które wspomagają tworzenie czerwonych krwinek

89,00 zł 13

Dlatego samopoczucia nie należy diagnozować wyłącznie na podstawie listy objawów.

Jaki poziom ferrytyny jest prawidłowy?

Zakresy referencyjne mogą różnić się między laboratoriami oraz zależeć od wieku, płci i sytuacji klinicznej. Wynik należy więc porównywać przede wszystkim z zakresem podanym przez laboratorium, a następnie omówić z lekarzem.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że u pozornie zdrowych osób od 5. roku życia ferrytyna poniżej 15 µg/l może świadczyć o niedoborze żelaza. W praktyce klinicznej mogą być jednak stosowane również inne wartości graniczne, szczególnie u osób mających objawy lub choroby przewlekłe.

Nie należy zatem interpretować wyniku jedynie jako „w normie” albo „poza normą”. Znaczenie mają między innymi:

• występujące objawy,
• wynik morfologii,
• stężenie hemoglobiny,
• parametry krwinek czerwonych,
• wysycenie transferryny,
• CRP lub inne wykładniki stanu zapalnego,
• dieta i przyjmowane suplementy,
• choroby przewlekłe,
• obfitość miesiączek,
• ciąża,
• krwawienia z przewodu pokarmowego.

Dlaczego ferrytyna może być prawidłowa mimo niedoboru?

Ferrytyna należy do białek ostrej fazy. Jej stężenie może wzrastać podczas infekcji, stanów zapalnych, chorób wątroby i niektórych chorób przewlekłych.

W takiej sytuacji wynik może znajdować się w zakresie referencyjnym albo być podwyższony, mimo że dostępność żelaza dla tkanek jest ograniczona. Z tego powodu lekarz może zlecić jednocześnie oznaczenie CRP, transferyny, całkowitej zdolności wiązania żelaza lub wysycenia transferyny.

Niska ferrytyna jest zazwyczaj mocnym sygnałem uszczuplonych zapasów żelaza. Wynik prawidłowy lub wysoki nie zawsze pozwala jednak jednoznacznie wykluczyć problem, zwłaszcza gdy w organizmie toczy się stan zapalny.

Czy przy niskiej ferrytynie trzeba od razu przyjmować żelazo?

Nie należy rozpoczynać suplementacji dużymi dawkami żelaza wyłącznie na podstawie zmęczenia.

Nadmiar żelaza również może być szkodliwy, a nieprawidłowa suplementacja może powodować między innymi zaparcia, bóle brzucha, nudności i interakcje z lekami. Przede wszystkim może też opóźnić rozpoznanie przyczyny niedoboru, na przykład przewlekłej utraty krwi albo zaburzeń wchłaniania.

Jeżeli wyniki potwierdzają niedobór, lekarz lub dietetyk kliniczny może pomóc dobrać odpowiednią formę, dawkę i czas suplementacji. Warto również ustalić, dlaczego zapasy żelaza się zmniejszyły – samo podniesienie ferrytyny nie rozwiąże problemu, jeżeli przyczyna nadal występuje.

Jelita, laktoferyna i gospodarka żelazem

Stan przewodu pokarmowego może wpływać na przyswajanie składników odżywczych. Jednym z białek naturalnie związanych z żelazem jest laktoferyna, występująca między innymi w mleku i wydzielinach organizmu. Wiąże ona jony żelaza i uczestniczy w procesach odpornościowych, ale nie jest tym samym co ferrytyna i nie zastępuje leczenia preparatem żelaza.

Jeśli jednak — niezależnie od tematu żelaza — zależy Ci na wsparciu jelit, w ofercie Labify jest Gut Shield: maślan sodu, colostrum i laktoferyna (95 mg w porcji), opracowany z myślą o barierze jelitowej i mikrobiocie. Gut Shield nie zawiera żelaza i nie zastępuje diagnostyki ani leczenia jego niedoboru.Produkt zawiera 95 mg laktoferyny, a także maślan sodu i colostrum. Jego formuła została opracowana przede wszystkim jako wsparcie bariery jelitowej, mikrobioty i funkcji odpornościowych.

Maślan Sodu

Mono-formuła: 500 mg maślanu sodu na kapsułkę, bez wypełniaczy.

49,00 zł 18

W ciąży, podczas karmienia piersią, przy chorobach przewlekłych oraz w trakcie przyjmowania leków suplementację trzeba wcześniej skonsultować ze specjalistą.

Co możesz zrobić już teraz?

Jeśli od dłuższego czasu czujesz zmęczenie mimo prawidłowego wyniku żelaza:

1. Nie oceniaj gospodarki żelazowej na podstawie jednego parametru.
2. Omów z lekarzem oznaczenie ferrytyny i morfologii.
3. Poinformuj specjalistę o obfitych miesiączkach, diecie, problemach jelitowych i przyjmowanych lekach.
4. Nie rozpoczynaj wysokich dawek żelaza bez potwierdzenia niedoboru.
5. Poszukaj przyczyny nieprawidłowego wyniku, zamiast skupiać się wyłącznie na jego podniesieniu.

Podsumowanie

Prawidłowe żelazo w surowicy nie zawsze oznacza, że zapasy tego pierwiastka są wystarczające. Ferrytyna pomaga ocenić magazyny żelaza i może ujawnić niedobór na etapie, na którym hemoglobina nadal pozostaje prawidłowa.

Jednocześnie wynik ferrytyny powinien być interpretowany razem z objawami, morfologią, parametrami gospodarki żelazowej oraz markerami stanu zapalnego. Zarówno niskiego wyniku, jak i przewlekłego zmęczenia nie należy leczyć na własną rękę.

Najważniejsze jest nie tylko uzupełnienie niedoboru, lecz także ustalenie jego przyczyny.